Verdhëza te të porsalindurit është zverdhja e lëkurës dhe e pjesës së bardhë të syve për shkak të rritjes së bilirubinës në gjak. Ajo është e zakonshme gjatë ditëve të para të jetës dhe në shumë raste largohet pa pasoja.
Megjithatë, shfaqja shumë e hershme, rritja e shpejtë ose shoqërimi me simptoma të tjera kërkojnë vlerësim të menjëhershëm nga pediatri ose neonatologu.
Çfarë Është Verdhëza Te Të Porsalindurit?
Verdhëza neonatale shfaqet kur në gjakun e foshnjës grumbullohet më shumë bilirubinë sesa organizmi mund të largojë. Bilirubina është një pigment i verdhë që krijohet gjatë shpërbërjes normale të qelizave të kuqe të gjakut.
Gjatë shtatzënisë, bilirubina e foshnjës përpunohet kryesisht nga mëlçia e nënës. Pas lindjes, mëlçia e të porsalindurit duhet ta kryejë vetë këtë funksion.
Në ditët e para, mëlçia është ende duke u përshtatur dhe mund të mos e përpunojë bilirubinën me të njëjtën shpejtësi me të cilën ajo prodhohet. Si rezultat, pigmenti grumbullohet përkohësisht në gjak dhe indet marrin një ngjyrë të verdhë.
Pse Është E Zakonshme Pas Lindjes?
Të porsalindurit prodhojnë më shumë bilirubinë se të rriturit, sepse kanë një numër më të madh qelizash të kuqe dhe këto qeliza kanë jetëgjatësi më të shkurtër. Në të njëjtën kohë, mëlçia e tyre nuk është ende plotësisht e maturuar.
Edhe zbrazja më e ngadaltë e zorrëve gjatë ditëve të para mund të ndikojë. Një pjesë e bilirubinës që duhet të largohet me jashtëqitjen mund të përthithet përsëri në organizëm.
Kombinimi i këtyre proceseve shpjegon pse një shkallë e lehtë verdhëze shfaqet te shumë foshnja, veçanërisht te ato të lindura para kohe.
Kur Mund Të Jetë Verdhëza Fiziologjike?
Verdhëza fiziologjike zakonisht shfaqet pas 24 orëve të para të jetës. Ajo mund të bëhet më e dukshme rreth ditës së tretë deri në të pestën dhe më pas të fillojë të zvogëlohet.
Te shumica e foshnjave të lindura në kohë, ngjyra përmirësohet gjatë dy javëve të para. Te foshnjat e lindura para kohe, procesi mund të zgjasë më shumë.
Verdhëza mund të jetë fiziologjike kur:
- Shfaqet pas 24 orëve të para
- Foshnja zgjohet dhe ushqehet rregullisht
- Ka urinim dhe jashtëqitje të përshtatshme
- Nuk ka temperaturë ose shenja infeksioni
- Bilirubina mbetet nën pragun e trajtimit
- Ngjyra fillon të përmirësohet gjatë ndjekjes
Edhe kur duket fiziologjike, verdhëza duhet t’i raportohet pediatrit. Pamja e lëkurës nuk tregon me saktësi nivelin e bilirubinës.
Kur Nuk Konsiderohet Normale?
Verdhëza që shfaqet gjatë 24 orëve të para të jetës nuk duhet konsideruar fiziologjike. Ajo kërkon matje të shpejtë të bilirubinës dhe kontroll për shkaqe si shpërbërja e shtuar e qelizave të gjakut, infeksioni ose papajtueshmëria e grupeve të gjakut.
Vlerësim i shpejtë nevojitet edhe kur ngjyra bëhet më e theksuar, përhapet drejt barkut dhe gjymtyrëve ose shfaqet në pëllëmbë dhe shputa. Në këto raste, vetëm vëzhgimi në shtëpi nuk është i mjaftueshëm.
Verdhëza E Zgjatur
Verdhëza quhet e zgjatur kur vazhdon përtej periudhës së zakonshme të përshtatjes pas lindjes. Vlerësimi rekomandohet kur ajo është ende e pranishme:
- Pas 14 ditësh te foshnjat e lindura në kohë
- Pas 21 ditësh te foshnjat e lindura para kohe
Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se foshnja ka një sëmundje serioze. Megjithatë, duhet kontrolluar bilirubina totale dhe e konjuguar për të përjashtuar probleme të mëlçisë, rrugëve biliare, tiroides ose shkaqe të tjera.
Shenjat Që Ndihmojnë Në Vlerësimin E Verdhëzës
| Situata | Çfarë Mund Të Tregojë | Veprimi I Rekomanduar |
| Ngjyra shfaqet pas 24 orëve dhe foshnja ushqehet mirë | Mund të jetë verdhëz fiziologjike | Njoftoni pediatrin dhe ndiqni planin e kontrollit |
| Verdhëza shfaqet gjatë 24 orëve të para | Mund të ketë një shkak patologjik | Vlerësim dhe matje e bilirubinës pa vonesë |
| Ngjyra bëhet shpejt më e fortë ose përhapet në të gjithë trupin | Bilirubina mund të jetë duke u rritur | Kontroll urgjent nga pediatri |
| Foshnja nuk zgjohet për t’u ushqyer ose thith dobët | Marrje e pamjaftueshme qumështi ose gjendje tjetër mjekësore | Vlerësim të njëjtën ditë |
| Urina është e errët dhe jashtëqitja shumë e çelët | Mund të ketë pengesë në largimin e bilës | Vlerësim urgjent |
| Verdhëza vazhdon mbi 14 ose 21 ditë, sipas moshës gestacionale | Verdhëz e zgjatur | Analiza të bilirubinës dhe kontroll i shkakut |
Si Mund Ta Vërejnë Prindërit?
Ngjyra e verdhë mund të fillojë në fytyrë dhe më pas të bëhet e dukshme në kraharor, bark, krahë dhe këmbë. Ajo duhet vëzhguar në dritë të mirë, por jo duke e ekspozuar foshnjën drejtpërdrejt në diell.
Te foshnjat me ngjyrë më të errët të lëkurës, verdhëza mund të dallohet më lehtë në:
- Pjesën e bardhë të syve
- Mishrat e dhëmbëve
- Pëllëmbët e duarve
- Shputat e këmbëve
Ngjyra nuk mjafton për të vlerësuar nivelin e bilirubinës. Dy foshnja me pamje të ngjashme mund të kenë rezultate të ndryshme, ndaj dyshimi duhet konfirmuar me matje.
Cilat Janë Shkaqet E Verdhëzës Neonatale?
Jo çdo verdhëz ka të njëjtin shkak. Koha kur shfaqet, mënyra si përparon dhe lloji i bilirubinës e ndihmojnë mjekun të përcaktojë arsyen.
Verdhëza Fiziologjike
Kjo është forma më e zakonshme. Ajo lidhet me shpërbërjen normale të qelizave të kuqe dhe me papjekurinë e përkohshme të mëlçisë së të porsalindurit.
Zakonisht shfaqet pas ditës së parë dhe përmirësohet gradualisht. Megjithatë, duhet monitoruar për të siguruar që bilirubina nuk arrin nivelin e trajtimit.
Verdhëza Nga Marrja E Pamjaftueshme E Qumështit
Gjatë javës së parë, disa foshnja mund të mos marrin sasinë e nevojshme të qumështit. Kjo mund të ndodhë kur vendosja në gji nuk është e mirë, thithja është e dobët ose prodhimi i qumështit është ende duke u rritur.
Marrja e pamjaftueshme e qumështit vonon jashtëqitjen dhe rrit ripërthithjen e bilirubinës nga zorrët. Mund të shoqërohet me humbje më të madhe peshe, pak pelena të lagura dhe përgjumje gjatë ushqyerjes.
Verdhëza E Lidhur Me Qumështin E Gjirit
Te disa foshnja, verdhëza vazhdon ose bëhet më e dukshme gjatë javës së dytë dhe më pas, edhe pse foshnja ushqehet dhe shton peshë. Kjo quhet verdhëz e qumështit të gjirit.
Ajo zakonisht nuk kërkon ndërprerjen e ushqyerjes me gji. Pediatri duhet fillimisht të përjashtojë shkaqe të tjera të verdhëzës së zgjatur.
Papajtueshmëria E Grupit Të Gjakut
Papajtueshmëria Rh ose ABO midis nënës dhe foshnjës mund të shkaktojë shpërbërje më të shpejtë të qelizave të kuqe. Bilirubina mund të rritet që gjatë ditës së parë.
Në këtë situatë mund të nevojiten analiza të grupit të gjakut, hemogramës dhe testi direkt i antiglobulinës, i njohur edhe si DAT ose testi Coombs.
Mungesa E Enzimës G6PD
Mungesa e glukozë-6-fosfat dehidrogjenazës është një gjendje gjenetike që mund t’i bëjë qelizat e kuqe më të ndjeshme ndaj shpërbërjes. Ajo duhet marrë në konsideratë kur bilirubina rritet shpejt, nuk reagon siç pritet ndaj trajtimit ose ka histori familjare.
Testi për G6PD kërkohet sipas vlerësimit të neonatologut. Interpretimi mund të kërkojë kujdes të veçantë nëse analiza kryhet gjatë një episodi akut.
Lindja Para Kohe
Mëlçia e një foshnje premature është më pak e maturuar. Foshnjat e lindura para kohe mund të ushqehen me më shumë vështirësi dhe kanë pragje të ndryshme trajtimi.
Për këtë arsye, ato zakonisht kërkojnë monitorim më të afërt dhe kontrolle të planifikuara pas daljes nga spitali.
Infeksionet Dhe Gjendjet E Tjera
Verdhëza mund të lidhet gjithashtu me:
- Infeksione
- Mavijosje të mëdha pas lindjes
- Cefalohematomë
- Policitemi ose numër të lartë qelizash të kuqe
- Hipotiroidizëm
- Sëmundje të mëlçisë
- Probleme të rrugëve biliare
- Çrregullime të rralla metabolike ose gjenetike
Shkaku nuk mund të përcaktohet vetëm nga ngjyra e lëkurës. Historia e lindjes, ekzaminimi dhe analizat janë të domosdoshme kur verdhëza nuk ndjek ecurinë e zakonshme.
Cilët Të Porsalindur Kanë Rrezik Më Të Lartë?
Rreziku për rritje të konsiderueshme të bilirubinës është më i lartë kur foshnja:
- Ka lindur para javës së 38-të
- Ka verdhëz gjatë 24 orëve të para
- Ka motër ose vëlla që ka marrë fototerapi
- Ka mavijosje ose cefalohematomë pas lindjes
- Ka papajtueshmëri të grupit të gjakut me nënën
- Ka mungesë të G6PD-së
- Ushqehet me vështirësi
- Ka humbur më shumë peshë nga sa pritej
- Ka infeksion ose gjendje jo të qëndrueshme
- Është larguar herët nga materniteti pa një plan të qartë kontrolli
Prania e një faktori rreziku nuk do të thotë se foshnja patjetër do të ketë nevojë për trajtim. Ajo tregon se monitorimi duhet të jetë më i kujdesshëm.
Si Matet Bilirubina?
Bilirubina mund të vlerësohet fillimisht me një pajisje që vendoset mbi lëkurë. Kjo matje quhet bilirubinë transkutane, ose TcB, dhe nuk kërkon marrje gjaku.
Nëse rezultati është i lartë, afër pragut të trajtimit ose nuk përputhet me gjendjen e foshnjës, kërkohet matja e bilirubinës totale në serum, ose TSB. Kjo analizë kryhet nga një mostër gjaku.
Te verdhëza e zgjatur matet edhe bilirubina direkte ose e konjuguar. Rritja e saj mund të tregojë një problem në mëlçi ose në rrugët biliare dhe kërkon hetim të mëtejshëm.
Pse Bilirubina Interpretohet Sipas Moshës Në Orë?
Nuk ekziston një vlerë e vetme e bilirubinës që kërkon trajtim te çdo foshnjë. Rezultati interpretohet sipas:
- Moshës së foshnjës në orë
- Javëve të shtatzënisë në lindje
- Vlerës aktuale të bilirubinës
- Shpejtësisë së rritjes
- Faktorëve të rrezikut për dëmtim neurologjik
- Përgjigjes ndaj ushqyerjes ose trajtimit
Një nivel që mund të monitorohet te një foshnjë më e madhe dhe e lindur në kohë mund të kërkojë trajtim te një foshnjë premature ose vetëm disa orëshe. Për këtë arsye, rezultatet nuk duhet të krahasohen me tabela të rastësishme në internet.
Cilat Analiza Të Tjera Mund Të Kërkohen?
Në varësi të kohës së shfaqjes dhe gjendjes së foshnjës, mjeku mund të rekomandojë:
- Bilirubinë totale dhe direkte
- Hemogramë
- Numërimin e retikulociteve
- Grupin e gjakut të nënës dhe foshnjës
- Testin DAT ose Coombs
- Analizën për G6PD
- Analiza për infeksion
- Analiza të funksionit të mëlçisë
- Teste të tiroides
- Ekografi abdominale në raste të zgjedhura
- Analiza metabolike ose gjenetike sipas dyshimit klinik
Analizat përzgjidhen individualisht. Jo çdo foshnjë me verdhëz ka nevojë për të gjitha këto ekzaminime.
Si Trajtohet Verdhëza Te Të Porsalindurit?
Trajtimi varet nga niveli i bilirubinës, mosha e foshnjës, javët e shtatzënisë dhe shkaku. Shumë foshnja kanë nevojë vetëm për ushqyerje të mbështetur dhe kontrolle të përsëritura.
Monitorimi Dhe Mbështetja E Ushqyerjes
Ushqyerja e përshtatshme ndihmon në hidratimin e foshnjës dhe në largimin e bilirubinës përmes jashtëqitjes. Pediatri mund të vlerësojë vendosjen në gji, shpeshtësinë e vakteve, peshën dhe numrin e pelenave të lagura.
Shumica e foshnjave me verdhëz mund dhe duhet të vazhdojnë ushqyerjen me gji. Në raste të caktuara mund të rekomandohet përkohësisht qumësht i shtrydhur, qumësht dhurues i pasterizuar ose formulë, sipas vlerësimit individual.
Foshnjës nuk duhet t’i jepet ujë ose ujë me sheqer për trajtimin e verdhëzës. Këto nuk e ulin bilirubinën në mënyrë të sigurt dhe mund të pengojnë ushqyerjen e përshtatshme.
Fototerapia
Fototerapia përdor dritë me gjatësi vale të posaçme për ta shndërruar bilirubinën në forma që organizmi mund t’i largojë më lehtë. Ajo nuk është e njëjtë me rrezatimin ultraviolet dhe zakonisht nuk shkakton dhimbje.
Gjatë trajtimit, foshnja vendoset nën ose pranë pajisjes së fototerapisë. Sytë mbrohen dhe ekipi mjekësor monitoron temperaturën, ushqyerjen, hidratimin dhe vlerat e bilirubinës.
Kohëzgjatja varet nga përgjigjja e foshnjës. Pas ndërprerjes, te disa foshnja bilirubina matet përsëri për të kontrolluar nëse po rritet sërish.
Imunoglobulina Intravenoze
Në raste të zgjedhura të papajtueshmërisë imunitare të gjakut, neonatologu mund të konsiderojë imunoglobulinën intravenoze. Ajo nuk përdoret për verdhëzën fiziologjike dhe vendimi merret vetëm në kushte spitalore.
Transfuzioni I Shkëmbimit
Kur bilirubina arrin vlera shumë të larta, vazhdon të rritet pavarësisht fototerapisë intensive ose shfaqen shenja neurologjike, mund të nevojitet transfuzion shkëmbimi. Kjo është një procedurë e specializuar që kryhet në kujdesin neonatal intensiv.
Qëllimi është ulja e shpejtë e bilirubinës dhe, kur është e pranishme, e antitrupave që po shkaktojnë shpërbërjen e qelizave të kuqe.
A Mund Të Trajtohet Verdhëza Me Dritën E Diellit?
Ekspozimi i foshnjës në diell nuk rekomandohet si trajtim. Intensiteti i dritës nuk mund të kontrollohet dhe foshnja rrezikon mbinxehje, ftohje, dehidratim ose dëmtim të lëkurës.
Fototerapia mjekësore përdor pajisje të posaçme, dozë të kontrolluar drite dhe monitorim profesional. Vendosja pranë dritares nuk është zëvendësim për matjen e bilirubinës ose trajtimin e rekomanduar.
Pse Bilirubina Shumë E Lartë Është E Rrezikshme?
Kur bilirubina e pakonjuguar rritet shumë, ajo mund të ndikojë në sistemin nervor të foshnjës. Gjendja e hershme quhet encefalopati akute bilirubinike, ndërsa dëmtimi i përhershëm njihet si kernikterus.
Këto komplikime janë të rralla, por mund të parandalohen me zbulim, matje dhe trajtim në kohë. Prindërit nuk duhet të presin që verdhëza të largohet vetë nëse foshnja nuk ushqehet, është shumë e përgjumur ose ngjyra po përkeqësohet.
Cilat Shenja Kërkojnë Ndihmë Emergjente?
Kontaktoni menjëherë pediatrin ose paraqituni në urgjencë nëse:
- Verdhëza shfaqet gjatë 24 orëve të para
- Ngjyra bëhet më e fortë ose përhapet shpejt
- Foshnja është e vështirë për t’u zgjuar
- Nuk zgjohet për t’u ushqyer
- Thith dobët ose refuzon ushqimin
- Ka të qara me ton të pazakontë
- Trupi duket shumë i dobët, i ngurtë ose harkohet
- Ka temperaturë, frymëmarrje të vështirësuar ose duket e sëmurë
- Ka më pak pelena të lagura se zakonisht
- Urina është e errët
- Jashtëqitja është shumë e çelët, gri ose e bardhë
- Verdhëza vazhdon përtej periudhës së pritshme
Te një i porsalindur, ndryshimet mund të përparojnë shpejt. Nëse prindi mendon se foshnja nuk sillet si zakonisht, është më e sigurt të kërkojë vlerësim.
Çfarë Ndodh Pas Daljes Nga Materniteti?
Kontrolli pas daljes planifikohet sipas moshës së foshnjës, rezultatit të fundit të bilirubinës dhe faktorëve të rrezikut. Foshnjat që largohen herët mund të kenë nevojë për vizitë dhe matje të përsëritur brenda një kohe të shkurtër.
Gjatë kontrollit vlerësohen:
- Ngjyra e lëkurës dhe syve
- Ushqyerja
- Pesha
- Urinimi dhe jashtëqitja
- Rezultatet e mëparshme të bilirubinës
- Faktorët e rrezikut
- Nevoja për matje të reja
Prindërit duhet të largohen nga materniteti me udhëzime të qarta për kontrollin e radhës. Informacione të tjera praktike mund të gjeni në artikullin mbi kujdesin për të porsalindurit.
Vlerësimi I Verdhëzës Në Spitalin Continental
Departamenti i Pediatrisë në Spitalin Continental ofron kujdes pediatrik dhe neonatal për të porsalindurit që kërkojnë kontroll, monitorim ose trajtim mjekësor.
Vlerësimi mund të përfshijë ekzaminimin nga pediatri ose neonatologu, kontrollin e ushqyerjes dhe peshës, si dhe analizat e rekomanduara. Matjet laboratorike mund të koordinohen me Laboratorin e Spitalit Continental.
Një qasje e koordinuar ndihmon në dallimin e verdhëzës fiziologjike nga rastet që kanë nevojë për fototerapi, hetim të shkakut ose monitorim më të afërt.
Rezervoni Një Konsultë
Nëse foshnja duket e verdhë, mos u mbështetni vetëm te pamja e lëkurës ose te këshillat e përgjithshme. Matja e bilirubinës dhe interpretimi sipas moshës në orë tregojnë nëse mjafton monitorimi apo nevojitet trajtim.
Kontaktoni Spitalin Continental në +355 69 700 4000 ose +355 69 700 1000 për një vlerësim pediatrik. Verdhëza gjatë ditës së parë, vështirësia në zgjim, ushqyerja e dobët ose jashtëqitja e bardhë kërkojnë ndihmë mjekësore pa vonesë.
