Vitiligo është një gjendje kronike që shkakton humbjen e pigmentit në zona të caktuara të lëkurës. Ajo shfaqet kur qelizat që prodhojnë melaninën dëmtohen ose shkatërrohen, duke krijuar njolla më të çelëta ose të bardha.
Gjendja nuk është ngjitëse dhe nuk shkaktohet nga mungesa e higjienës. Megjithatë, kërkon diagnozë të saktë, sepse jo çdo njollë e bardhë në lëkurë është vitiligo.
Çfarë Është Vitiligo?
Vitiligo është një sëmundje autoimune që prek melanocitet. Këto janë qelizat përgjegjëse për prodhimin e melaninës, pigmentit që i jep ngjyrë lëkurës, flokëve dhe pjesëve të syve.
Kur sistemi imunitar sulmon gabimisht melanocitet, prodhimi i melaninës zvogëlohet ose ndalon. Zona e prekur humbet gradualisht ngjyrën dhe bëhet e bardhë ose shumë më e çelët se lëkura përreth.
Vitiligo mund të shfaqet në çdo moshë dhe te çdo ngjyrë lëkure. Te shumë persona, njollat e para dalin gjatë fëmijërisë, adoleshencës ose përpara moshës 20 vjeç.
Çfarë Është Melanina?
Melanina është një pigment natyror që prodhohet nga melanocitet. Ajo përcakton një pjesë të madhe të ngjyrës së lëkurës dhe ndihmon në mbrojtjen e saj nga rrezatimi ultraviolet.
Sasia dhe shpërndarja e melaninës ndryshojnë nga një person te tjetri. Në vitiligo, problemi nuk qëndron te ngjyra fillestare e lëkurës, por te humbja e melanociteve në zona të caktuara.
Pjesët pa melaninë janë më të ndjeshme ndaj djegies nga dielli. Për këtë arsye, mbrojtja nga rrezatimi ultraviolet është pjesë e rëndësishme e kujdesit.
Pse Sistemi Imunitar Sulmon Melanocitet?
Shkaku i vetëm dhe i saktë i vitiligos nuk është përcaktuar. Mendohet se gjendja zhvillohet nga ndërveprimi i faktorëve autoimunë, gjenetikë dhe mjedisorë.
Në një sëmundje autoimune, sistemi imunitar nuk i dallon siç duhet disa qeliza të organizmit dhe i sulmon ato. Te vitiligo, objektivi kryesor janë melanocitet.
Më shumë informacion rreth këtij mekanizmi mund të gjeni te artikulli mbi sëmundjet autoimune.
A Është Vitiligo E Trashëgueshme?
Faktorët gjenetikë mund të ndikojnë në prirjen për të zhvilluar vitiligo, por ajo nuk trashëgohet në mënyrë të drejtpërdrejtë. Të pasurit një familjar me vitiligo mund ta rrisë mundësinë, por nuk do të thotë se gjendja do të shfaqet patjetër.
Shumë persona me vitiligo nuk kanë asnjë anëtar tjetër të familjes me të njëjtën gjendje. Në zhvillimin e saj mund të përfshihen disa gjene dhe faktorë të ndryshëm mjedisorë.
Çfarë Mund Ta Nxisë Ose Përkeqësojë Vitiligon?
Disa ngjarje mund ta bëjnë humbjen e pigmentit të dukshme ose të përshpejtojnë përhapjen te personat që kanë prirje për vitiligo. Ato nuk konsiderohen domosdoshmërisht shkaku i vetëm.
Faktorët e mundshëm përfshijnë:
- Djegiet e forta nga dielli
- Dëmtimet e përsëritura të lëkurës
- Prerjet, gërvishtjet ose fërkimi i vazhdueshëm
- Ekspozimin ndaj disa kimikateve
- Ndryshimet hormonale
- Stresin fizik ose emocional
- Praninë e sëmundjeve të tjera autoimune
Kur njolla të reja shfaqen në vendin e një dëmtimi, kjo quhet fenomeni Koebner. Ai nuk ndodh te çdo person me vitiligo.
Cilat Janë Shenjat E Vitiligos?
Shenja kryesore është shfaqja e një ose më shumë zonave të lëkurës që janë më të çelëta se ngjyra natyrale. Me kalimin e kohës, këto zona mund të humbin plotësisht pigmentin dhe të bëhen të bardha.
Njollat zakonisht:
- Kanë kufij të dallueshëm
- Nuk kanë luspa në sipërfaqe
- Nuk janë infektive
- Mund të zgjerohen gradualisht
- Mund të shfaqen në të dyja anët e trupit
- Mund të qëndrojnë të pandryshuara për një kohë të gjatë
Vitiligo zakonisht nuk shkakton dhimbje. Disa persona mund të ndiejnë kruarje të lehtë në zonat ku gjendja është aktive, por kjo nuk është shenja kryesore.
Në Cilat Zona Shfaqet Më Shpesh?
Vitiligo mund të prekë çdo pjesë të lëkurës, por disa zona janë më të zakonshme. Njollat shpesh dallohen në pjesët e ekspozuara ndaj diellit ose në zonat që pësojnë fërkim të vazhdueshëm.
Ato mund të shfaqen në:
- Fytyrë
- Rreth syve dhe gojës
- Duar dhe gishta
- Bërryla dhe gjunjë
- Këmbë
- Sqetulla
- Zona intime
- Rreth kërthizës
- Zona ku lëkura është dëmtuar më parë
A Është Vitiligo Ngjitëse?
Vitiligo nuk është ngjitëse. Ajo nuk transmetohet përmes prekjes, puthjes, përdorimit të të njëjtave sende, ushqimit apo kontaktit të afërt.
Gjendja nuk shkaktohet nga baktere, viruse ose kërpudha. Personat me vitiligo mund të vazhdojnë aktivitetet e tyre të zakonshme pa rrezikuar njerëzit përreth.
A Është Vitiligo E Rrezikshme?
Vitiligo zakonisht nuk dëmton drejtpërdrejt organet dhe nuk shndërrohet në kancer të lëkurës. Megjithatë, zonat pa pigment janë më të ndjeshme ndaj diellit dhe mund të digjen më lehtë.
Gjendja mund të ndikojë në mirëqenien emocionale, veçanërisht kur njollat shfaqen në fytyrë ose duar. Mbështetja psikologjike mund të jetë pjesë e kujdesit kur ndryshimet në lëkurë ndikojnë te vetëbesimi ose jeta sociale.
Trajtimi për rikthimin e pigmentit është zgjedhje individuale. Disa persona vendosin ta trajtojnë vitiligon, ndërsa të tjerë zgjedhin vetëm mbrojtjen e lëkurës dhe monitorimin.
Si Diagnostikohet Vitiligo?
Diagnoza vendoset kryesisht nga dermatologu përmes ekzaminimit të lëkurës dhe historisë mjekësore. Mjeku mund të pyesë se kur u shfaqën njollat, nëse po zgjerohen dhe nëse ka raste të vitiligos ose sëmundjeve autoimune në familje.
Ai mund të kontrollojë gjithashtu:
- Zonat ku kanë filluar njollat
- Simetrinë e tyre
- Ndryshimet në ngjyrën e qimeve
- Dëmtimet e mëparshme të lëkurës
- Barnat dhe produktet që përdoren
- Simptoma që lidhen me tiroiden ose gjendje të tjera
Fotografitë klinike mund të përdoren për të krahasuar ndryshimet gjatë kontrolleve të ardhshme.
Analizat E Gjakut
Analizat e gjakut nuk e konfirmojnë vetë diagnozën e vitiligos. Ato mund të kërkohen për të kontrolluar gjendje të tjera autoimune, veçanërisht problemet e tiroides.
Sipas rastit mund të kontrollohen:
- TSH
- FT4
- Antitrupat e tiroides
- Glukoza në gjak
- Vitamina B12
- Hemograma
- Analiza të tjera sipas simptomave
Këto analiza mund të kryhen në Laboratorin e Spitalit Continental sipas rekomandimit të mjekut.
Biopsia E Lëkurës
Biopsia nevojitet rrallë. Ajo mund të rekomandohet kur pamja nuk është tipike ose kur duhet përjashtuar një gjendje tjetër e lëkurës.
Gjatë analizës, në zonat me vitiligo mund të vërehet mungesa ose reduktimi i melanociteve. Vendimi për biopsinë merret nga dermatologu.
A Është Çdo Njollë E Bardhë Vitiligo?
Jo çdo ndryshim i bardhë në lëkurë është vitiligo. Diagnoza e saktë është e rëndësishme, sepse trajtimi ndryshon sipas shkakut.
Gjendjet që mund të ngjajnë me vitiligon përfshijnë:
- Infeksionin mykotik tinea versicolor
- Hipopigmentimin pas një inflamacioni
- Pityriasis alba
- Dëmtimin kimik të melanociteve
- Shenjat pas plagëve ose djegieve
- Disa sëmundje të lindura të pigmentit
Njollat me luspa, skuqje ose kruarje të fortë mund të lidhen me një problem tjetër. Përdorimi i kremrave pa diagnozë mund ta ndryshojë pamjen e lëkurës dhe ta vështirësojë vlerësimin.
Si Trajtohet Vitiligo?
Nuk ekziston një trajtim i vetëm që funksionon për çdo pacient. Plani përshtatet sipas moshës, llojit të vitiligos, zonave të prekura, kohëzgjatjes dhe aktivitetit të sëmundjes.
Qëllimet mund të përfshijnë:
- Ngadalësimin ose ndalimin e përhapjes
- Nxitjen e rikthimit të pigmentit
- Ruajtjen e rezultateve
- Mbrojtjen e zonave të ndjeshme
- Mbështetjen e mirëqenies emocionale
Rezultatet shfaqen gradualisht dhe mund të ndryshojnë nga një zonë e trupit te tjetra.
Cilat Zona Përgjigjen Më Mirë Ndaj Trajtimit?
Fytyra dhe qafa zakonisht kanë përgjigjen më të mirë. Pjesët e sipërme të krahëve ose këmbëve mund të përmirësohen në shkallë të ndryshme.
Gishtat, duart, këmbët, buzët dhe zonat ku qimet janë zbardhur shpesh përgjigjen më ngadalë. Në këto pjesë mund të kenë mbetur më pak melanocite që mund të ndihmojnë në rikthimin e pigmentit.
Rezultatet nuk mund të garantohen. Edhe pas repigmentimit, mund të nevojitet trajtim mirëmbajtës për të zvogëluar mundësinë e humbjes së re të ngjyrës.
A Mund Të Largohet Plotësisht Vitiligo?
Aktualisht nuk ka një kurë që e eliminon përfundimisht vitiligon te çdo pacient. Trajtimet mund ta stabilizojnë, të ngadalësojnë përhapjen dhe të rikthejnë pjesërisht ose ndjeshëm pigmentin.
Te disa persona, njollat mbeten të pandryshuara për vite. Te të tjerë mund të shfaqen zona të reja edhe pas një periudhe stabiliteti.
Përmirësimi kërkon kohë dhe zakonisht vlerësohet pas disa muajsh. Ndërprerja ose ndryshimi i trajtimit duhet vendosur bashkë me dermatologun.
Si Duhet Të Mbrohet Lëkura?
Zonat pa pigment digjen më lehtë, sepse kanë më pak mbrojtje natyrore nga melanina. Kujdesi i përditshëm ndihmon në parandalimin e dëmtimit dhe zvogëlon kontrastin që krijohet kur pjesa tjetër e lëkurës nxihet.
Rekomandohet:
- Krem mbrojtës me spektër të gjerë dhe SPF 30 ose më të lartë
- Ri-aplikim i mbrojtësit gjatë qëndrimit jashtë
- Qëndrim në hije gjatë orëve me rrezatim të fortë
- Veshje, kapele dhe syze mbrojtëse
- Shmangie e solarit
- Mbrojtje nga prerjet, djegiet dhe fërkimi i vazhdueshëm
Ekspozimi i pakontrolluar në diell nuk është trajtim për vitiligon. Djegia mund të nxisë njolla të reja te disa persona.
Rezervoni Një Konsultë
Nëse keni vënë re njolla të bardha ose humbje progresive të pigmentit, mos përdorni trajtime të pakontrolluara. Diagnoza e saktë është hapi i parë për të kuptuar nëse bëhet fjalë për vitiligo dhe cilat mundësi trajtimi janë të përshtatshme.
Kontaktoni Spitalin Continental në +355 69 700 4000 ose +355 69 700 1000 për të rezervuar konsultën tuaj. Vlerësimi i hershëm mund të ndihmojë në monitorimin e përhapjes dhe në kontrollin e gjendjeve të tjera autoimune që mund të jenë të pranishme.
